Reporter ter plaatse: Firmin de Maître in het Fomu

Tot 15 januari 2023 kan je in het Fotomuseum Antwerpen 2 tentoonstellingen bezoeken met een totaal verschillende benadering van de fotografie.

Op de ene laat kunstenares en fotografe Aglaia Konrad haar fascinatie voor architectuur los en dit rond de Universitaire Bibliotheek van Gent, de Boekentoren, met als titel “Umbau”  de andere is eerder een fotodocumentaire kennismaking met een lange en turbulente geschiedenis van het koloniale Congo.

Het Fotomuseum wist voor zijn tentoonstelling Recaptioning Congo-new perspectives on the photographic history of Colonial Congo een wereldautoriteit aan te duiden als curator. Sandrine Colard is onderzoeker, schrijver en assistent professor aan de Rutgers Universiteit, (Newark, US)

Ze is fotografie-historica met focus op Afrika. Het is de eerste uitgebreide tentoonstelling die zo goed de vinger op de wonde legt van dit stuk van onze vaderlandse geschiedenis. Men bevind zich precies in de donkere wouden van onze oude kolonie bij het bezoek aan de expositie die de periode vanaf 1885 tot 1960 omvat.

Het nieuwe in haar samenstelling van de documenten is, dat ze de vroegere Congolese fotografen goed laat mee participeren, onbekende schatten op papier die weinigen kennen. Hun  foto’s werden lange tijd  als verontrustend beschouwd en waren dikwijls onthullend en complex in het aanvoelen van blank en zwart. Belangrijk is zeker de Campagne van de “Congo Reform Association” die wantoestanden wereldkundig maakte op het einde van de jaren ’30. De beelden met afgehakte handen die toen, en nog altijd de wereld rondgaan zijn geen fraai beeld van onze geschiedenis. Anderzijds zijn er ook mooie realisaties te ontdekken, de vroegere hoofdstad Boma, van Congo Vrijstaat (tot 1908),  voorbeelden die weinigen ons nadeden in hun koloniale tijdperk, met bouwprojecten, wegen of liever boulevards, onderwijs en gezondheidszorg. Wat de missionarissen betrof was het zeker niet allemaal negatief en het waren vooral de Engelsen en Amerikaanse paters die de wantoestanden aanklaagden. Curator Colard wijst er de bezoekers  op dat er zo  stilaan een stereotype zwarte en lijdende mens ontstaan is. Vanaf 1908 toen Leopold II zijn “privé land” moest overdragen aan de Belgische Staat komt er wel verandering in de wantoestanden. De camera wordt stilaan gebruikt om, van dan af het goede, de rijkdom, de voortrekkersrol in koloniale zaken tegenover de buitenlandse heersers in vreemde gebieden te laten blijken. Vooral na de eerste wereldoorlog is de fotografie het middel om te laten zien wat je kon opbouwen in Congo en er zo voor te zorgen dat meer Belgen naar daar vertrokken.  Zowel Sinterklaas, als de zwarte Gilles de Binche en andere feesten werden graag in beeld gebracht.  Dit alles veranderde wel eventjes na de Tweede Wereldoorlog ! Vandaar dat de tentoonstelling daar zeker op ingaat met beelden tot aan de onafhankelijkheid in 1960 . Al deze thema’s komen rijkelijk aan bod en geven een blik op het verleden die we niet op die wijze kenden.

Los daarvan is de film RITUEEL van Hans Herbots  met in de hoofdrol Marie Vinck een aanrader, die hopelijk nog een tijdje te zien zal zijn en knap  samenloopt met de tentoonstelling en, waarin de fotografie zowel boven als onder water bijzonder is! Gaan kijken dus!

Curator Sandrine Colard voor de inkomfoto van de tentoonstelling : de Congolezen zoals ze zelf gezien willen worden (1936-1939) museum rietberg coll. / suzanne freitas. ©Maîtrise.
Gilles de Binche in Congo (1953) ©Henri Goldstein/sofam/coll. RMCA Tervuren.
Een uitvergroot beeld uit het maandblad “L’ illustration Cogolaise” (dec. 1930) met als bijschrift Saint Nicolas rend visite aux petits blancs de Kamina. ©Maîtrise. – Bemerk, er was geen Zwarte Piet aanwezig!
Onze kolonialen gezellig met een pintje, met op de achtergrond een standje met ijsjes en frieten – C. Lamote (intercongo) zonder titel 1950, coll.RMCA Tervuren/CC
Postkaart-Rubberlianen in het woud (Lusambo) latexoogst, 1907 ©Coll. Muindaneum, Bergen.

Een  tweede tentoonstelling laat ons op een ongewone wijze kennismaken met fotografie en architectuur. Niet dat we spectaculaire gebouwen zien maar het is vooral het ongewoon benaderen van monumentale ruimten in kleuren die totaal afwijken van het origineel.  De tentoonstelling kreeg dan ook de naam Umbau. Ze doen ons anders kijken naar beelden, constructivistische composities gemaakt met een SHIFTLENS  en digitaal bewerkt, wedijverend met zuiver grafisch werk. Auteur daarvan is Aglaia Konrad een Oostenrijks grafisch kunstenaar die woont en werkt in Brussel. Gefascineerd door de  Gentse Universitaire Bibliotheek “De Boekentoren” van architect Henri Van de Velde ging ze op zoek naar constructie en deconstructie en vice versa.  Ze laat je met andere/nieuwe ogen naar de architectuur kijken.

 (FDM)

FOMU – Fotomuseum, Waalsekaai 47, 2000 Antwerpen.
Dinsdag t.e.m. zondag 10 u – 18 u.
Inkom €10,  €6 – 26  en gratis – 18.
www.fomu.be

Aglaia Konrad bij een van haar werken, een door haar geziene en bewerkte impressie van ruimten in de Boekentoren Gent. ©Maîtrise
Interieur van De Boekentoren in Gent. BT/04 ©courtesy Aglaia Konrad & Gallery Nadja Vilenne